Odpowiedzialność
reżyseria
Michał Zadara
premiera
26 czerwca 2022
czas trwania
95 min
scena
scena mała
W REPERTUARZE
cz 1 WRZEŚNIA
GODZ. 16.00

GALERIA ZDJĘĆ

  • fot. Krzysztof Bieliński fot. Krzysztof Bieliński fot. Krzysztof Bieliński fot. Krzysztof Bieliński fot. Karol Grygoruk fot. z prób: Milena Kuchnia fot. z prób: Aleksandra Łukomska fot. z prób: Aleksandra Łukomska fot. z prób: Aleksandra Łukomska
OBSADA
PIOTR GŁOWACKI
PIOTR GŁOWACKI
GOŚCINNIE, pokazy 26 i 27 czerwca
MATEUSZ JANICKI
MATEUSZ JANICKI
GOŚCINNIE, pokazy 28, 29 i 30 czerwca
MAJA OSTASZEWSKA
MAJA OSTASZEWSKA
GOŚCINNIE

TWÓRCY

reżyseria – Michał Zadara

scenariusz – Michał Zadara, Małgorzata Andruszkiewicz, Agata Andrzejewska, Zofia Królak, Milena Kuchnia, Aleksandra Łukomska, Aleksandra Majewska, Filip Płuciennik, Barbara Rojek, Julia Rygielska, Maja Sanak, Hanna Stacewicz, Michał Stańczak, Katarzyna Trzeciak

wraz z przedstawicielami środowisk: akademickiego, prawniczego oraz teatralnego

analiza prawna – Jacek Dubois, Marta Górczyńska, Rafał Kozerski, Maciej Nowicki, Mikołaj Pietrzak

zdjęcia – Karol Grygoruk

asystent reżysera – Maksymilian Nowak

 

obsada – Piotr Głowacki/Mateusz Janicki, Maja Ostaszewska, Barbara Wysocka

OPIS

Na scenie trójka aktorów opowiada historie podobne do tych, które od zawsze opowiadamy w teatrze. Historie o sprawiedliwości, o walce racji z racją, o wojnie, o władzy, o bohaterstwie i o śmierci. Tyle, że aktorzy nie przeistaczają się w fikcyjne postaci i nie mówią ani o Danii, ani o Atenach. Opowiadają o tym, co dzieje się teraz, co dzieje się w naszym państwie, w tym roku.  


„Odpowiedzialność” jest historią kryzysu uchodźczego na białoruskiej granicy. Wielu z nas, obywateli, zna fakty o śmierci, o głodzie, o brutalności i bezradności, ale nie umiemy ułożyć z nich spójnej historii. Gdy ktoś pyta, dlaczego państwo było w stanie przyjąć 2,5 miliona uchodźców na ukraińskiej granicy, ale nie kilkanaście tysięcy na granicy białoruskiej — nie umiemy odpowiedzieć.


„Odpowiedzialność” opowiada historię jednej z ofiar — Issy Jerjosa, uciekającego ze zniszczonej wojną Syrii, szukającego lepszej przyszłości w Europie. Oczekiwał tego, czego Syria nie gwarantowała: pokoju, praworządności i poszanowania praw człowieka, możliwości pracy i poukładania życia. Zastał w Polsce ekstremalnie zmilitaryzowaną strefę stanu wyjątkowego, gdzie uzbrojeni żołnierze wyszukują bezbronnych ludzi w lesie i nie zadając pytań, zmuszają ich do powrotnego przekroczenia granicy z Białorusią. Issa Jerjos umarł po polskiej stronie granicy, w strefie stanu wyjątkowego. Ukrywał się przed funkcjonariuszami państwa, w którego konstytucji czytamy, że poszanowanie przyrodzonej godności człowieka, jego prawa do wolności i obowiązku solidarności z innymi ma za swoją niewzruszoną podstawę.


„Odpowiedzialność” opowiada o tym, jak powstała strefa stanu wyjątkowego, kto ją utrzymuje i jakie prawa mogły zostać naruszone, i czy ktokolwiek będzie mógł w przyszłości odpowiedzieć za te naruszenia przed sądem.


Imię Issa to po polsku Jezus. „Odpowiedzialność” opowiada pasję Issy/Jezusa, historię ostatnich dni przed jego śmiercią, oraz stawia pytanie o odpowiedzialność, jaką ponoszą politycy — ci,  którzy podejmują decyzje i ci, którzy umywają ręce.

 
„Odpowiedzialność” opowiada, co wydarzyło się w Polsce w tym roku.

 

***

 

Rozmowa Mai Ostaszewskiej, Michała Zadary i Macieja Nowickiego: tutaj

 

***

 

Spektakl jest koprodukcją CENTRALI i Teatru Powszechnego w Warszawie, powstaje we współpracy z Fundacją Salam.Lab oraz prawniczkami i prawnikami Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka.

 

     hfpc_logotyp_podstawowy_pl.png  logo_1_.png (mini)

 

RECENZJE
  • „Odpowiedzialność” kontynuuje formułę „Sprawiedliwości” sprzed pięciu lat – spektaklu, w którym Zadara ze współpracownikami zastanawiał się, przeciwko komu można by złożyć do prokuratury zawiadomienie w sprawie antysemickiej nagonki Marca 1968. Wtedy – jak twierdzili ze sceny aktorzy – takie zawiadomienie faktycznie było przygotowane. Tym razem nie ma o tym mowy. Czy to brak złudzeń co do ziobrystowskich organów ścigania? Scenariusz spektaklu ma formę pytań i odpowiedzi. Część z nich ma charakter raczej retoryczny. Np. o to, jak to się stało, że Polska mogła przyjąć miliony uchodźców z Ukrainy i państwo się nie załamało, ale przyjęcie kilkunastu tysięcy uchodźców z Bliskiego Wschodu miałoby doprowadzić do destabilizacji państwa czy nawet „upadku rządu”? Inne pytania dotykają dość ważkich kwestii prawnych. Czy pojedynczy strażnik graniczny odpowiada za to, co dzieje się na granicy? Tak, bo zgodnie z ustawą o Straży Granicznej może odmówić wykonania polecenia, które jest niezgodne z prawem. Twórcy „Odpowiedzialności” zwracają też uwagę, że na granicy łamana jest nie tylko Konstytucja RP, kodeks karny i konwencja genewska, ale też nawet rozporządzenia i ustawy wprowadzone już przez PiS. (…). „Odpowiedzialność” to projekt ważny i rzetelny. Nie pomija milczeniem ani tego, że wywożenie uchodźców na granicę z Polską faktycznie było operacją Łukaszenki – choć przecież nie unieważnia to samego problemu. Spektakl Zadary nie przechodzi też do porządku dziennego nad faktem, że Polska wpisała się w negatywne praktyki pushbacków, przeprowadzanych od lat przez kraje UE na Morzu Śródziemnym (Witold Mrozek, „Gazeta Wyborcza”)
  • Spektakl wyreżyserowany przez Michała Zadarę wciąga, przykuwa uwagę, budzi zgrozę i niedowierzanie. (...). Jak to jest, że Polska w krótkim czasie od 24 lutego 2022 przyjęła ponad dwa miliony uchodźczyń i uchodźców przekraczających granicę ukraińsko-polską, a tych z polsko-białoruskiej wypchnęła w bagna, błoto, zamróz i śmierć? Jak to jest, że tych na ukraińskiej granicy witała chlebem i solą, a tym na białoruskiej przygotowała kolczasty cierniowy wieniec? Tym pierwszym uchyla serca i drzwi; tych drugich wyrzuca, wykopuje kolbami karabinów z polskiej ziemi na zamróz i niełaskę dyktatora z Białorusi. Wobec uchodźców z Ukrainy prawa przestrzega, wobec tych drugich – haniebnie je łamie. Polaków, którzy są aktywni na granicy polsko-ukraińskiej, docenia; tych samych i takich samych Polaków na granicy polsko-białoruskiej ściga i prześladuje. Dlaczego tacy sami uchodźcy są tak różnie traktowani? Tacy sami? Tak, bo czym się różni, pytają twórcy spektaklu, płacz małej Ukrainki od płaczu małej Afganki? Jak inna jest Ukrainka w ciąży od ciężarnej Iranki? W czym inny jest los uciekających przed rosyjskimi bombardowaniami z Mariupola od tych uciekających przed rosyjskimi bombardowaniami z Aleppo? (…). Teatr dostarcza miejsca do namysłu. Spektakl „Sprawiedliwość” był tym miejscem. Nie skorzystaliśmy z tamtej szansy. Dostaliśmy dzięki „Odpowiedzialności” jeszcze jedną. Odpowiedź na pytanie o to, kto ponosi odpowiedzialność za to, że na polsko-białoruskiej granicy dochodzi do tak strasznego, hańbiącego nas pogwałcenia podstawowych praw człowieka, zawisa w ostatnim słowie spektaklu. Wydaje się, że nie bez przyczyny. Reżyser Michał Zadara nie chce tego powiedzieć, ale myślę, że to z jego strony nieśmiała prośba, byśmy jednak spojrzeli – szukając odpowiedzi – w lustro (prof. Monika Płatek, „Wysokie Obcasy”)
  • „Wszyscy jesteśmy winni” – mówił w kwietniu 2022 roku papież Franciszek o rosyjskiej agresji na Ukrainę. Michał Zadara w swoim najnowszym dokumentalnym spektaklu „Odpowiedzialność” zdaje się mówić: „Nie, tam, gdzie rozdzielamy odpowiedzialność na wszystkich, tam odpowiedzialny nie jest nikt”. (...). Widownia siedzi jak zaczarowana, a po godzinie łatwo podzielić ją na dwie grupy – jedna wyciera łzy, druga nie może ukryć zdziwienia, że w Polsce, w XXI wieku doszło do napędzanego nienawiścią, lękiem i zacietrzewieniem procesu segregacji ludzi na tych, którzy zasługują na pomoc (uchodźcy z Ukrainy) i tych, którym należy się śmierć w ciemnym lesie (uchodźcy, którzy trafili na granicę polsko-białoruską). (...). W dziewięćdziesiąt pięć minut minut Michał Zadara, na przykładzie sytuacji w Polsce, pokazał, że bardzo łatwo wartościować życie ludzkie w czasach puchnących od haseł o wolności, równości i ochronie tego życia (Alicja Cembrowska, Teatr dla Wszystkich)
  • Michał Zadara wraz ze student(k)ami z zajęć, które prowadzi, prawnikami i prawniczkami z Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka oraz aktywist(k)ami z Grupy Granica, stworzył spektakl dokumentalny na temat sytuacji w „zonie” – strefie stanu wyjątkowego na polsko-białoruskiej granicy. (...). Padają tytuły łamanych aktów prawnych, z konwencją genewską, konstytucją i ustawą o straży granicznej na czele, numery paragrafów, a twórcy robią wszystko, by wywód był spójny i jasny. Konkretne są tu także ofiary pisowskiego psucia prawa. Z tysięcy osób podlegających od września uporczywym wywózkom i wypychaniu na białoruską stronę przez nasze służby twórcy wybierają dwie historie. Jedna z nich jest tragiczna – uciekający przed wojną Syryjczyk Issa Jerjos zmarł wycieńczony i zastraszony w polskim lesie, choć kilka kilometrów dalej czekał wujek gotowy zabrać go do Niemiec. Ale ofiar „zony” jest znacznie więcej. Zadara ze współpracownikami krok po kroku pokazują, jak na części naszego kraju PiS wprowadzał system autorytarny: z zawieszonymi prawami obywatelskimi, prawami człowieka, prawem do informacji. A protesty nie były liczne. I do tego też odnosi się tytułowa „odpowiedzialność” (Aneta Kyzioł, „Polityka”)
Teatr Powszechny
im. Zygmunta Hübnera
ul. Jana Zamoyskiego 20
03-801 Warszawa
Bilety 22 818 25 16
22 818 48 19
WSPÓŁPRACA

PATRONI MEDIALNI